درخت انار
انار درخت کوچکی است که ارتفاع آن حداكثر تا 6 متر میرسد و در مناطق نیمه گرمسیری میروید. گلهای
انار درشت به رنگ قرمز اناری ولی بی بو میباشد.
میوه آن کروی با اندازه های مختلف دارای پوستی قرمز
رنگ و یا زرد رنگ میباشد. رویهمرفته در حدود بیست نوع مختلف انار كه شامل واريته هاي بسيار
متنوعي ميباشد در دنیا موجود است. انار از گياهان بومي ايران بشمار مي آيد، و امروزه به صورت
وحشي در كليه سواحل درياي شمال و نقاط استپي معتدل نظير جنگلهاي غرب در لرستان، كردستان،
بختياري و فارس ميرويد. ايرانيان از حدود سه هزار سال پيش با كشت انار آشنائي داشتند و با كشت
مداوم آن در نقاط مختلف و مساعد آنرا به صورت اهلي درآورده و با سلكسيونهاي متعدد موفق به كشت
ارقام پر محصول و مرغوب تجاري در كليه مناطق از جمله در نواحي حاشيه كوير مركزي ايران شدند. به
گونه اي كه هم اكنون شهرهاي مستقر در اين مناطق از عمده ترين مراكز استقرار باغات انار ميباشند.
اين درخت رشد سريعي داشته و پاجوشها و تنه جوشهاي فراواني توليد ميكند. شاخه هاي اين درخت
داراي خارهاي فراوان و تيز ميباشد. به تجربه ديده شده درختان با خار فراوان محصول نازلتري توليد
ميكنند. به دليل پاجوش فراوان در جواني هرس اين درخت و حذف پاجوشها بايد از سال سوم به طور
مستمر انجام گيرد. تا اسكلت اصلي درخت حفظ شود. درختان انار عمدتا به صورت چند تنه تربيت
ميشوند. بگونه اي كه همه جوانه ها و شاخه هاي جوان و پاجوشهاي برآمده روي سه شاخه اصلي تنه
درخت را بعد از سال چهارم به طور مرتب تا ارتفاع 1 متري حذف مينمايند. با افزايش سن، تنه اصلي ديگر
پاجوش توليد نخواهد كرد.بر روي شاخه هاي انار پس از يك سالگي تا سال چهارم ميخچه هاي توليد
كننده ميوه رشد ميكنند، طول اين ميخچه ها متغير و از يك تا 20 سانتيمتر ديده شده است. در تربيت و
هرس درختان انار هم اكنون سعي در جلوگيري بر افزايش ارتفاع درختان و تربيت آنها تا ارتفاع حداكثر 3
متر به جهت سهولت در برداشت محصول و افزايش سايه انداز درخت به منظور جلوگيري از آفتاب
سوختگي ميوه آن ميباشد. از اينرو رعايت تراكم كاشت (حداكثر 800 درخت در هكتار) از الزامات باغداري
نوين ميباشد. جهت حفظ ارتفاع درخت سربرداري ساليانه پس از سال ششم الزامي است
رده بندي علمي: نام قديمي انار يا نار در زبان يوناني نخستين بنام (Malus Puniacus) به معناي سيب
كارتاژيا (Apple of cartage) آمده است و از اين رو نام علمي آن از پونيكوس = كارتاژ و از كلمه گراتاتوم
گرفته شده است. نام عربي آن رمّان و در انگليسي به آن Pomegranate ميگويند و رده بندي علمي آن
بقرار ذيل است:
• گونه : ( granatum ) .......... جنس : ( Punica )
• راسته : ( Myrtales ) ........ خانواده : ( Punicaceae )
• رده : ( Angiospermae ) ..... زيررده : ( Dicoty ledoneae)
مشخصات گياه شناسي درخت انار
ريشه : ريشه درخت انار بسته به نوع خاك، اندازه گودال درختكاري، قابليت نفوذ و ريشه دواني تا 1.5
متر بطور عمقي يا عمودي را دارا بوده و همچنين تا شعاع 2.5 متر به طور افقي امكان گسترش دارد. در
شرائط معمول ريشه هاي اين درخت در شعاع حدود 1 متر و عمق 0.7 متري از تراكم بسيار بالايي
برخوردار ميباشد. به طور كلي مقدار پراكندگي ريشه هاي انار به موازات سطح زمين از گسترش
بيشتري برخوردار است . در احداث باغ انار توجه به كيفيت توسعه ريشه درختان انار اهميت تعيين كننده
دارد. اين موضوع در بخش هرس ريشه و كوددهي مورد بحث قرار خواهد گرفت.
شاخه : شاخه هاي انار باريك و معمولاً ناهموارند يعني با توجه به ارقام گوناگون، داراي خارهائي با
تعداد و طول مختلف ميباشند. مثلا گونه شيرين شهسوار بدون خار و انار ترش سبز از پر خارترين واريته
هاي انارند. شاخه ها به هنگام جواني داراي مقطعي چهارگوش (مانند نعناع) و در رشد كامل داراي
مقطعي دايره اي هستند كه بر حسب واريته خارهايي با طول متقاوت دارند. پوست ساقه تقريباً
خاكستري است. درختچه انار توليد شاخه هاي نامنظم ميكند. ميوه ها در انتهاي شاخه ها ي ميوه
دهنده كه آن را ميخچه يا اسپور (Spur) ميگويند ميرويند. اسپورها در واقع شاخه هاي كوچكي هستند
كه روي آن جوانه هاي ميوه دهنده يا برگ تشكيل ميشود. ميخچه هاي ميوه دهنده در روي شاخه ها
2 تا 3 ساله به وجود ميايند. طول آنها بر حسب سن به يك تا 20 سانتيمتر ميرسد. هر ميخچه ميوه
دهنده در طول عمر خود 3 تا 4 مرتبه ميوه ميدهد.اين ميخجه ها بر عكس ميخچه هاي درخت سيب
داراي رشد مستقيم ميباشند. اسپورهاي مفيد و ميوه دهنده قالباً در اطراف شاخه ها تشكيل ميشوند.
برگ : برگ انارهاي وحشي نيزه اي كشيده، صاف و براق، كوچك و به ابعاد 3 تا 6 در 1 تا 3 سانتيمتر
است. رگبرگ مياني آن سفيد و مشخص ميباشد،برگهاي انار اهلي كامل و فاقد گشوارك يا بن برگ
میباشد. برگهاي جوان و چند روزه انار حنائي و عنابي رنگند و برگهاي كامل آن سبز خوشرنگ و صاف
هستند كه آثاري از رنگ حنائي نيز در آن جلب نظز ميكند. برگهاي انار متقابل و گاهي منفرد و يا فراهم
اند و تا حدودي شباهت به برگ بيد دارند. از نشانه هاي بارز ضعف عمومي درخت روشن بودن رنگ
برگهاي انار در اواسط بهار و ابتداي دوره رشد ميباشد. آبياري بيش از اندازه نيز در تغيير رنگ برگ اين
درخت موثر است. استفاده صحيح از كودهاي آلي و دفن عميق آن و تنظيم آبياري و حفظ غلظت بهينه
محلول خاك اثر كاملا آشكاري بر رنگ و طراوت برگها دارد. تاثير كودهاي شيميايي بر تغيير رنگ برگهاي
درختان انار موقتي ميباشد.
گل : گلهاي انار بي بو و به رنگهاي آتشين يا قرمز مايل به نارنجي ديده ميشوند در برخي گونه هاي
زينتي به رنگ سفيد و در برخي نيز به رنگ زرد ميباشند. درخت انار 3 نوبت گلدهي دارد گل اول انار از
اواسط فروردين پديدار شده و بمرور تا اواسط ارديبهشت افزايش ميابد اين گلها به تعداد فراوان و بيشتر از
نوع علفي بوده و حدود 25 درصد از كل گلها به ميوه تبديل و بقيه از درخت ريزش ميكنند، همراه گلهاي
علفي درصدي از گلهاي مثمر نيز ريزش ميكنند، ميوه حاصل از گلهاي اول بزرگ و بازار پسند ميباشند. گل
دوم انار به تعداد محدود در اواخر بهار رويش و ميوه حاصل از آن كوچك تا متوسط ميباشد. گلهاي سوم در
اواسط تابستان به ميزان محدود ميرويد كه ميوه حاصل از آن ريز و ناقص بوده و قابليت تجاري ندارد.
گلهاي انار درشت و به قطر 3 سانتي متر و طول 3.5 تا 7.5 سانتي متر و به عرض 3.8 تا 5 سانتيمتر ديده
شده است. گلهاي كامل به شكل زنگ يا استوانه اي هستند كه داراي اعضاء نر و ماده ميباشند. گلهايي
انار بسته به نوع واريته داراي 4-8 كاسبرگ و به همين تعداد گلبرگ ميباشد، كاسه گل در امتداد نهنج
قرار دارد كه لوله اي گوشتي و ضخيم است، گلبرگها بعد از گرده افشاني ميريزند. در حاليكه كاسبرگها تا
انتها بصورت كنگره هاي نوك تيز روي تاج ميوه انار باقي ميمانند. تعداد پرچمهاي گل انار نيز بسته به نوع
واريته متفاوت و از حدود 218 تا 402 شمارش شده است. بساكها در انتهاي ميله پرچم واقع و در ميان
پرچمها مادگي با يك خامه منفرد و كلالهء گسترده قرار دارد.سابقاً تصور ميشد گلهاي انار فاقد شهد
هستند ليكن در مطالعات بعدي بطلان اين مطلب ثابت شد. مثلا در واريته واندرفول (CV. Wonderful)
واقع در منطقه Tucson آريزوناي امريكا مقدار شهد به اضافه 27% مواد محلول بدست آوردند.
گلهاي انار بر دو نوعند : دسته اول گلهاي بارآور يا ثمري (fruitful) كه بزرگتر بوده و داراي خامه و پرچم بلند
هستند كه در آن بساكها و كلاله ها تقريباً هم قد هستند. اين گلها كشيده و قطرشان در محل اتصال
بيشتر از قطرشان در گردن گل ميباشد. دسته دوم گلهاي نازا و يا علفي (barren) هستند كه اندازه آنها
كوچكتر با خامه و پرچم كوتاه بوده و در آنها كلاله ها كوتاه تر و در زير بساكها قرار دارند. اين گلها كه
قطرشان در محل اتصال كمتر از قطرشان در گردن است بعداً ريزش ميكنند. گاهي گلهاي حد فاصل يا حد
وسط (intermediate) به وجود ميايند كه ممكن است داراي خامه هايي به بلندي گلهاي خامه بلند يا به
كوتاهي گلهاي خامه كوتاه باشند.
گلهايي كه داراي خامه بلند هستند، گاهي تلقيح ميشوند و توليد ميوه هم ميكنند ولي بندرت اين چنين
ميوه هايي ميرسند كه در اين حالت اكثراً بد شكل و معيوب خواهند بود. گلها با خامه كوتاه هرگز تلقيح
نشده و بزودي ميريزند. گلبرگهاي اين قبيل گلها به رنگ تيره سرخرنگ بوده و دانه هاي گرده آن ناقص
است. معمولاً گلهاي خامه بلند بر روي شاخه هاي مسنتر رشد ميكنند. در حاليكه گلهاي خامه كوتاه بر
روي شاخه هاي جوانتر ظاهر ميشوند .
كاسبرگ : كاسبرگهاي گل انار به تعداد 4 تا 8 عدد و ضخيم ميباشند كه پس از تلقيح و تشكيل ميوه روي
آن باقي ميمانند و با ميوه به رشد خود ادامه ميدهند.
گلبرگ : گلبرگهاي گل انار به تعداد 4 تا 8 عدد، به رنگ قرمز و به شكل نيزه و در ميان لوبهاي كاسه گل
(در قسمت داخلي نهنج گلداني شكل فرو رفته) جاي دارند.
پرچم : پرچمهاي گل انار متعدد و قائم تا قدري خميده و در نوك به رنگ قرمز ميباشند و داراي بساكهاي
زردرنگ هستند. پرچمها در قسمت داخلي يك نهنج گلداني شكل فرو رفته، قرار دارند.
خامه و مادگي : خامه يا مادگي گل انار قرمز مايل به زرد و طول آن معمولاً 1.54 سانتيمتر است . كلاله آن
تقريباً كروي و سبز مايل به زرد است.
تخمدان : تخمدان انار ناشكوفا و داراي 8 تا 9 برچه است كه ابتدا روي يك سطح قرار گرفته ولي بعداً روي
دو سطح فوقاني و تحتاني قرار ميگيرند. در سطح تحتاني سه خانه وجود دارد كه طرز قرار گرفتن تخمكها
در آن محوري است و در سطح فوقاني 5 خانه با تخمكهاي كناري وجود دارد در درون تخمدان دانه هاي
بسيار زيادي وجود دارد. هر يك از دانه ها لايه گوشتي آبدار كه همان قسمت خوراكي ميوه را تشكيل
ميدهد قرار گرفته اند، اين دانه هاي گوشتي به صورت دسته جمعي در داخل پوست يا كيسه نازكي
بسته بندي شده اند.
نهنج : نهنج به شكل فنجان عميقي است كه ته آن 8 برچه كه در دو رديف واقع شده اند مشاهده
ميگردد. 3 تا در طبقه تحتاني كه نمايشگر 3 برچه حلقه خارجي است و 5 تا در طبقه تحتاني كه
نمايشگر 3 برچه خارجي است و 5 تاي ديگر در قسمت فوقاني قرار دارند .
گل آذين : آذين : روي شاخه هاي بارده انار ممكن است از يك تا چندين گل بر روي يك شاخه بوجود آيد
كه يكي از آنها انتهائي و بقيه جانبي و منفرد ميباشند.
ميوه : محصول نهائي درخت انار ميوه اي است درشت و كروي با پوستي به رنگهاي زرد روشن تا قرمز
تيره، كه در بالا داراي تاج يا گردن ميوه در اندازه كوتاه تا بلند ميباشد اين درخت واريته هاي بسيار
فراواني دارد تاكنون بيش از هفتصد رقم انار در ايران شناسايي شده و ارقام متنوع ديگري در دنيا وجود
دارد.
شكل نهايي ميوه اين درخت تحت تاثير واريته هاي آن تغيير كرده و از اين رو علاوه بر رنگ پوست ميوه،
مزه و شكل دانه و درصد آب حبه هاي انار همچنين دوام و مقاومت آن به امراض و حوادث، متاثر از واريته
آن ميباشد. وزن ميوه هاي تجاري انار از 200 گرم تا حدود 750 گرم ميباشد. هر چه ميوه درشتر و قرمزتر
باشد بازار پسندي آن بيشتر است. ما بين پوست بيروني و حبه هاي آبدار انار لايه گوشتي نرمي بنام
پيه و برنگ عمدتا زرد روشن وجود.
در يك انار متوسط نزديك به 800 حبه وجود دارد، داخل حبه ها مايع اصلي ميوه انار با طعم ترش، شيرين
و يا ملس قرار دارد در مركز حبه انار، هسته سختي وجود دارد كه داراي روغن گران قيمتي است، اين
روغن حاوي اسيد منحصربفردي با خواص درماني ضد سرطان ميباشد. اين محصول بسته به نوع واريته
آن از اواسط تابستان تا انتهاي پائيز آماده برداشت و عرضه به بازار ميباشد. از عمده ترين ارقام انار ميتوان
به ملس ساوه، شيرين شهوار يزد، دانه سياه اصفهان، رباب فارس و ... اشاره كرد.
خواص ميوه انار
از نظر طب قديم ايران ميوه انار سرد ف تر و قابض است . آب انار سرد و تر و پوست انار سرد و خشك و
بسيار قابض مي باشد . پوست ريشه درخت انار از بقيه قسمت هاي اين درخت قابض تر است . كليه
قسمت هاي درخت انار داراي تان مي باشد كه بسيار قابض است . براي مصارف دارويي از گل ، برگ ،
پوست درخت ، پوست ريشه و دانه انار استفاده مي شود . 1)انار شيرين ادرار آور است . 2)ملين مزاج
است . 3) آب انار شيرين براي بيماريهاي مجاري ادرار مفيد است . 4)ترشح صفرا را زياد مي كند. 5)آب
انار اسهال را برطرف مي كند. 6)اگر آّ انار را با عسل مخلوط كرده و هر روز چند قطره در بيني بچكانيد از
رشد پوليپ در بيني جلوگيري مي كنيد . 7) خون ساز است . 8)خون را تصفيه مي كند . 10)براي
سالمندان بهترين دارو براي تقويت كليه است . 11)آب انار خنك كننده است . 12)رنگ صورت را شاداب
مي كند . 13)صدا را باز كرده و گرفتگي صدا را برطرف مي كند . 14)براي وزن اضافه كردن انار بخوريد . 15)
آب انار مقوي قلب و معده است .
خواص ديگر قسمت هاي درخت انار
1. جوشانده پوست ريشه درخت انار كرم معده و روده را از بين مي برد . 2. جوشانده پوست درخت انار
نيز اثر ضد كرم درد . 3. براي برطرف كردن گلو درد و زخم گلو از جوشانده پوست انار و يا جوشانده برگهاي
انار استفاده كنند . 4.خانم هائيكه عادت ماهيانه شان منظم نيست مي توانند از جوشانده برگهاي انار
استفاده كنند. 5.برگهاي له شده انار را اگر روي پوست بگذاريد خارش را از بين مي برد . 6.براي برطرف
كردن سوختگي پوست ، گلهاي انار را له كرده و با روغن كنجد مخلوط كنيد و اين پماد را روي قسمت
سوختگي بماليد . 7. جوشانده پوست درخت و پوست ريشه درخت انار كرم كش است . 8.دم كرده گل
انار اسهال مزمن را برطرف مي كند . 9.دم كرده گلهاي انار را بصورت غرغره براي از بين بردن زخمهاي
دهان بكار ببريد . 10.براي برطرف كردن دندان درد ، دم كرده ريشه درخت انار را در دهان مضمضه كنيد .
11.انار ترش و شيرين (ميخوش )ادرار را زياد مي كند . 12. براي برطرف كردن بواسير بايد معقد را با
جوشانده پوست انار شستشو داد .
مضرات :
كسانيكه سرد مزاج هستند نبايد در خوردن انار افراط كنند . زيرا معده را سست كرده و ايجاد نفخ مي
كند . اينگونه افراد بايد انار را با زنجبيل بخورند . جوشانده پوست درخت و پوست ريشه آن كه براي رفع
كرم بكار مي رود ممكن است ايجاد سرگيجه و استفراغ كند . بهر حال در خوردن جوشانده آن بايد احتياط
كرد و اين كار بايد تحت نظرمتخصص انجام گيرد.
كرم گلوگاه انار:
كرم گلو گاه انار مهم ترين آفت انار در ساير مناطق كشور محسوب ميگردد. خسارت اين آفت همه ساله
قابل توجه بوده و در مواردي ميزان آن از 30 درصد محصول نيز تجاوز مي نمايد. كرم گلو گاه انار كه لاروگونه
اي شب پره مي باشد زمستان را بصورت لارو در انارهاي باقيمانده روي درخت و ريخته زير درخت سپري
مي نمايد . بررسي هاي جديد محل هاي ديگرمانند داخل برخي از ساير ميوه ها مانند انجير و نير زير
پوستك هاي درختان را نيز بعنوان محل هاي زمستان گذراني لاروهاي اين آفت به اثبات رسانده است .
در اواسط بهار و همزمان با رشد نسبي ميوه هاي انار حشرات كامل آفت ظاهر شده و تخم هاي خود را
بصورت انفرادي و يا چند عدد درون تاج و داخل پرچم ها قرار مي دهد . لاروها پس از خروج از تخم از
قسمت تاج ميوه وارد ميوه شده و به تغذيه از بخش هاي مختلف درون ميوه مي پردازند . پس از مدتي با
ايجاد تغيير رنگ و لهيدگي در قسمتي از ميوه به سادگي مي توان ميوه هاي آلوده را ازميوه هاي آلوده
را ازميوه هاي سالم تشخيص داد. سوراخ ايجاد شده در تاج ميوه راه ورود قارچ هاي ساپروفيت را فراهم
آورده و معمولا" ميوه هاي آلوده حاوي توده هاي سياهرنگ قارچ ها مي باشند.لارو تمام دوره رشدي خود
را درون ميوه سپري نموده و در پايان محددا" به محل تاج ميوه مراجعت نموده و درآن جا به شفيره و در
نهايت حشره كامل تبديل شده و بدين ترتيب نسل بعدي آفت آغاز مي گردد.
مبارزه با كرم گلوگاه انار:
از آنجائي كه اين آفت تخم هاي درون تاج ميوه هاي انار ، بين پرچم ها قرارداده و لاروها از همان محل
مستقيما" وارد ميوه شده و تمام دوره لاروي خود را داخل ميوه سپري مي نمايند از گزند سموم مصون
بوده و لذا در حال حاضر هرگونه عمليات سماشي برعليه آن ها فاقدنتيجه خواهد بود . بهترين روش
مبارزه با اين آفت روش مكانيكي يعني جمع اوري و معدوم نمودن انارهاي آلوده حاوي لارو مي باشد . در
اين روش مبارزه زمان جمع آوري انارهاي آلوده اهميت بسيار زيادي دارد . از آنجائيكه آفت علاوه بر ميوه
هاي آلوده محل هاي زمستان گذراني ديگري نيز دارد لذا جمع آوري ميوه هاي آلوده در فصل زمستان در
كاهش جمعيت و خسارت آفت تاثير كمتري دارد . لذا توصيه مي گردد عمل جمع آوري ميوه هاي آلوده
ازمرداد ماه و همزمان با پديدارشدن اولين ميوه هاي آلوده شروع شده و تا فصل برداشت ادامه يابد.
از آنجائي كه با جمع اوري ميوه هاي آلوده در مرداد ماه و معدوم نمودن آن ها جمعيت نسل دوم آفت
صدمه قابل توجهي را دريافت مي نمايد جمعيت نسل هاي بعدي آفت در همان سال نيز كاهش يافته و
درنهايت خسارت آفت تقليل مي يابد .
بنابراين توصيه مي گردد باغداران عمليات جمع آوري و معدوم نمودن انارهاي آلوده را از مرداد ماه آغاز
نموده و اين عمل را به طور مداوم و در دوره هاي زماني مختلف تا زمان برداشت محصول دنبال نمايند.
بديهي است بدين ترتيب درزمستان نيز ميوه اي روي درخت باقي نخواهد ماند و در نتيجه در كاهش
جمعيت آفت در سال بعد نيز موثر خواهد بود .
روش ديگري كه در برخي از استانهاي كشور و بصورت تلفيق با جمع آوري ميوه هاي آلوده انجام مي گيرد
استفاده از زنبور پارازيتوئيدتخم اين آفت ( تريكو گراما) مي باشد . نتايج بدست آمده در استان يزد نشان
داده كه استفاده از اين حشره مفيد در چند مرحله و در كنار آن جمع آوري ميوه هاي آلوده درفصل
تابستان خسارت آفت را به ميزان قابل قبولي كاهش داده است. گزارش هايي نيز مبني بر مقاومت
برخي از ارقام انار نسبت به اين آفت وجود دارد
.
میتوان زیبا زیست…